پژوهش‌های حبوبات ایران

چکیده تاریخ‌کاشت، مهم ترین عاملی است که بر خصوصیات فیزیولوژیک و مورفولوژیک گیاه تأثیر مثبت دارد. به‌منظور بررسی اثر تاریخ کاشت و تداخل علف‌هرز بر عملکرد و اجزای عملکرد ارقام با تیپ رشدی مختلف لوبیاقرمز، آزمایشی به صورت فاکتوریل اسپلیت پلات در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار در مزرعه تحقیقاتی دانشکده‌ کشاورزی دانشگاه زنجان اجرا شد. عامل اصلی شامل رقم لوبیا در سه سطح، رقم ایستاده (درخشان)، نیمه‌ایستاده (صیاد) و رونده (گُلی) و تاریخ کاشت در دو سطح (30 اردیبهشت و 13 خرداد ماه) به صورت فاکتوریل و عامل فرعی تداخل علف‌هرز در دو سطح (کنترل کامل و عدم‌کنترل علف هرز) بود. نتایج حاصل از تجزیه واریانس صفات اندازه گیری شده نشان داد که ارقام در اکثر صفات مورد بررسی با هم تفاوت معنی داری داشتند. اثر تداخل علف هرز نیز به‌جُز وزن 100دانه و شاخص‌برداشت در تمامی صفات، معنی دار بود. تاریخ کاشت در هیچ‌یک از صفات مورد بررسی اثر معنی داری ایجاد نکرد. بیشترین عملکرد دانه و عملکرد ماده خشک کل به ترتیب با مقادیر 1188 و 3462 کیلوگرم در هکتار به ترتیب در رقم گُلی و رقم درخشان مشاهده شد. علف هرز، عملکرد دانه و عملکرد ماده خشک را به نصف کاهش داد. رقم گُلی در تاریخ کاشت اول، بیشترین تراکم و وزن‌خشک علف-هرز را داشت که از بین علف هرزهای موجود در آخر فصل، بیشترین تراکم و وزن‌خشک علف هرز مربوط به علف-هرزهای پهن‌برگ بود. بر اساس نتایج حاصل از این بررسی، رقم گُلی به علت داشتن عملکرد بالاتر در هر دو تاریخ کاشت و در شرایط تداخل با علف هرز، بهترین کاندید برای کشت در زنجان می‌باشد. واژه‌های کلیدی: تاریخ کاشت، رقم، علف هرز، لوبیا (Phaseolus vulgaris L.)

چکیده ریزش دانه در هنگام برداشت یکی از عوامل کاهش‌دهنده مقدار محصول به دست آمده از مزرعه می‌باشد. جهت انتخاب لاین مناسب برای برداشت مکانیزه و تعیین مناسب‌ترین درصد رطوبت ‌دانه در حین برداشت، در رابطه با کاهش اُفت و افزایش محصول سه لاین لوبیای‌چیتی، آزمایشی به‌صورت کرت‌های خُردشده در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در مزرعه‌ی تحقیقاتی واقع در کرج اجرا شد. سه لاین لوبیای چیتی ایستاده شامل لاین 31-KID، 11816 و 16Cos به عنوان کرت اصلی و درصد رطوبت‌دانه در حین برداشت بعنوان کرت فرعی در دو سطح رطوبت 217% و 212% ارزیابی گردیدند. در این آزمایش، میزان تلفات محصول در حین برداشت با همدیگر مقایسه شد. تجزیه و تحلیل داده‌ها نشان داد که لاین‌های مورد بررسی از نظر میزان محصول با هم اختلاف معنی‌دار داشته و بیشترین محصول به میزان 9/1612 کیلوگرم در هکتار مربوط به لاین 16Cos در سطح رطوبتی 212% بوده و همچنین از نظر حداقل تلفات محصول در حین برداشت بین دو سطح رطوبتی، اختلاف معنی‌داری مشاهده شد و هر سه لاین در رطوبت 212% کمترین ریزش را داشتند ولی بین این لاین‌ها از نظر درصد ریزش اختلاف معنی‌داری مشاهده نشد. واژه‌های کلیدی: تلفات دانه، رطوبت دانه، رقم ایستاده، لوبیا

چکیده بهمنظور بررسی و گزینش ژنوتیپهای متحمل به خشکی نخود و تعیین مناسبترین شاخصهای مقاومت به خشکی، آزمایشی در سال زراعی 85-1384 در مزرعه ایستگاه تحقیقات کشاورزی نیشابور انجام شد و طی آن 150 ژنوتیپ نخود تیپ کابلی از بانک بذر حبوبات دانشگاه فردوسی مشهد در قالب طرح ارزیابی مقدماتی عملکرد اگمنت به همراه شِش شاهد (شامل نمونه حساس به خشکی، ارقام نخود رایج در کشور و شاهد رقم محلی) مورد ارزیابی قرار گرفتند. در این آزمایش، شاخصهای کمّی مقاومت به خشکی مانند شاخص تحمل تنش (STI)، شاخص حساسیت به تنش (SSI)، میانگین بهرهوری (MP)، میانگین هندسی بهرهوری (GMP)، شاخص تحمل (TOL) و میانگین هارمونیک (HM)، بر اساس عملکرد دانهی نمونهها در شرایط تنش خشکی (کشت دیم) و شرایط بدون تنش خشکی (کشت فاریاب) محاسبه شدند. بر اساس نتایج، ژنوتیپهای مورد بررسی از نظر همهی شاخصهای کمّی مقاومت به خشکی (بهجُز شاخصهایTOL و SSI)، تفاوتهای آماری معنیداری با یکدیگر داشتند (05/0p≤). بیشترین میزان عملکرد دانه در شرایط تنش، در ژنوتیپهای MCC302، MCC427، MCC352، MCC1، MCC50، MCC62، MCC118 و MCC423 بهترتیب با عملکرد 960، 905، 638، 625، 609، 602، 592 و 581 کیلوگرم در هکتار و در شرایط بدون تنش، در ژنوتیپهای MCC312، MCC380، MCC304، MCC50، MCC117، MCC427، MCC301 و MCC311 بهترتیب با عملکرد 2185، 1856، 1820، 1636، 1622، 1567، 1520 و 1514 کیلوگرم در هکتار بهدست آمد. بر اساس نتایج حاصل از مطالعه همبستگی صفات در این آزمایش، شاخصهای GMP، STI، MP و HM بهعنوان بهترین شاخصها برای گزینش ژنوتیپهای متحمل به خشکی، مشخص شدند. بر این اساس، ژنوتیپهای MCC50، MCC352 و MCC427بهعنوان ژنوتیپهای نخود متحمل به خشکی پیشنهاد میشوند. واژههای کلیدی: تنش خشکی، شاخص تحمل به خشکی، طرح آگمنت، نخود

چکیده خشکی، از اصلی‌ترین عوامل محدودکننده‌ در تولید نخود زراعی است که اختلاف قابل‌توجهی میان پتانسیل تولید و مقدار واقعی آن ایجاد می‌کند. برای ارزیابی اثرات خشکی برروی ویژگی‌های فیزیولوژیک گیاه خصوصاً در ریشه و اندام‌های هوایی، چهار ژنوتیپ شامل دو ژنوتیپ متحمل (ICC4958 و MCC696)، یک ژنوتیپ حساس (MCC759) و یک رقم محلی با نام جم (MCC361)، در سه زمان نمونه‌گیری (پیش از تنش، پس از اِعمال تنش در زمان آغاز گل‌دهی و دوره بازیابی گیاه در اولین آبیاری پس از 10 روز اعمال تنش) در قالب سه تکرار، مورد آزمایش و مقایسه قرار گرفتند. نتایج کلی حاکی از آن‌ بود که مقاومت یا حساسیت به خشکی با تخصیص و تسهیم محصولات فتوسنتزی به اندام‌های مختلف در طول دوره‌ی رشد و دوره‌ی تنش تعیین گردیده و تخصیص نابه‌جا و بیشتر این محصولات به اندام‌های هوایی آن‌چنان‌که در رقم حساس به طور معنی‌داری مشاهده شد، عامل تعیین کننده‌ای در حساسیت آن به خشکی در مقایسه با لاین‌های متحمل بود. به‌نظر می‌رسد که افزایش نسبت وزن‌خشک ریشه به وزن‌خشک کل گیاه، تحت شرایط تنش خشکی به‌دلیل کاهش در هدررفت آب از طریق سطح تعرق‌کننده‌ی کمتر، منجر به افزایش تحمل در لاین‌های ICC4958 و MCC696 گردید. واژه‌های کلیدی: تخصیص ماده خشک، تنش رطوبتی، صفات ریشه

چکیده به‌منظور بررسی تأثیر پرایمینگ سالیسلیک اسید بر عملکرد و اجزای عملکرد دانه‌ی لوبیا چشم‌بلبلی (L. unguiculata Vigna) رقم پرستو تحت تنش کم‌آبی، آزمایشی در قالب طرح بلوک‌های خُردشده با سه تکرار در سال زراعی 1388-1387 در مزرعه‌ی تحقیقاتی دانشگاه زنجان انجام شد. تیمارهای آزمایشی شامل پرایمینگ بوسیله‌ی سالیسلیک اسید به‌عنوان عامل فرعی در پنج سطح (صفر،900، 1800، 2700 و3600 میکرومولار) و آبیاری به‌عنوان عامل اصلی در سه سطح (آبیاری منظم، اِعمال تنش کم‌ آبی در زمان گل‌دهی و غلاف بندی) بود. نتایج حاصل از تجزیه واریانس نشان داد که اثر آبیاری و سالیسلیک اسید بر عملکرد و اجزای عملکرد، معنی دار بود. اثر متقابل آبیاری×سالیسلیک اسید تنها برای تعداد غلاف در شاخه‌ی اصلی و فرعی، وزن 100دانه در غلاف شاخه‌ی اصلی، بیوماس و عملکرد دانه معنی دار بود. مقایسات میانگین صفات مورد مطالعه نشان داد که عملکرد و اجزای عملکرد در شرایط تنش کم آبی در مقایسه با شرایط آبی، کاهش یافت. پرایمینگ بذور با سالیسلیک اسید، باعث افزایش طول غلاف، تعداد غلاف، تعداد دانه، وزن100دانه در غلاف های شاخه‌ی اصلی و فرعی، بیوماس، عملکرد دانه و شاخص برداشت در هر دو شرایط آبیاری و تنش شد. بذور پیش‌تیمارشده با غلظت 2700 میکرومولار سالیسلیک اسید وضعیت مطلوبی را از نظر کلیه‌ی صفات فوق در مقایسه با سایر تیمارها در شرایط آبیاری و تنش کم‌آبی به خود اختصاص دادند. از بین مقادیر مختلف سالیسلیک اسید به‌کار رفته برای عمل پرایمینگ، بذور پیش‌تیمارشده با غلظت 2700 میکرومولار سالیسلیک اسید در شرایط آبیاری منظم، تنش کم‌آبی در مرحله گل‌دهی و تنش کم‌آبی در مرحله غلاف بندی با عملکرد 4424، 3437 و 2475 کیلوگرم در هکتار، دارای بیشترین عملکرد بودند. واژه‌های کلیدی: پرایمینگ، تنش کم‌آبی، سالیسیلیک اسید، عملکرد، لوبیا چشم‌بلبلی

چکیده زودرسی یا فرار از خشکی به عنوان راهبرد اولیه گیاه، در سازگاری به مناطق دارای تنش خشکی انتهایی فصل، مطرح است. گیاهان از طریق ایجاد تغییرات مورفولوژیک و فیزیولوژیک، به تنش خشکی پاسخ می‌دهند. بر این اساس، دو آزمایش جداگانه با هدف بررسی واکنش عملکرد و صفات مورفوفیزیولوژیک ژنوتیپ‌های زودرس نخود نسبت به تنش خشکی، انجام شد. روز تا گل‌دهی و عملکرد 30 ژنوتیپ زودرس به‌همراه ژنوتیپ‌های مقاوم به خشکی، در دو شرایط تنش خشکی (دیم) و بدون تنش (فاریاب)، در قالب طرح کرت‌های خُردشده با سه تکرار، طی سال‌ زراعی 87-1386 در مزرعه‌ی تحقیقاتی دانشکده‌ی کشاورزی دانشگاه فردوسی مشهد مورد بررسی قرار گرفتند. در آزمایش دوم، صفات مورفوفیزیولوژیک مؤثر در بهبود تحمل به خشکیِ پنج ژنوتیپ زودرس نامزد برای تحمل به خشکی به‌همراه رقم تجاری جم، در دو شرایط تنش خشکی (25 درصد ظرفیت زراعی) و شاهد (ظرفیت زراعی) مورد مطالعه قرار گرفتند. آزمایش به‌ صورت فاکتوریل در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در اتاقک رشد انجام شد. نتایج نشان داد که صفت روز تا گل‌دهی عمدتاً ژنتیکی بوده و تأثیر عوامل محیطی، به‌ویژه شرایط رطوبتی خاک بر این صفت، ناچیز است. دامنه‌ی وسیع کاهش عملکرد ناشی از تنش خشکی (23 تا 86 درصد) نشان‌دهنده‌ی تنوع بالای موجود میان ژنوتیپ‌ها در پاسخ به تنش خشکی بود. در محیط تنش، همبستگی منفی و معنی‌دار میان روز تا گل‌دهی و عملکرد دانه، مؤید اتخاذ راهبرد فرار از خشکی در ژنوتیپ‌های زود گل‌ده است. ژنوتیپ‌های MCC80، MCC392، MCC78، MCC552 و MCC537 از عملکرد بالایی در هر دو محیط تنش و بدون تنش برخوردار بودند. از آنجا که شاخص تحمل به خشکی نیز در این ژنوتیپ‌ها از میانگین ژنوتیپ‌های مورد بررسی بالاتر بود، لذا این ژنوتیپ‌ها به عنوان ژنوتیپ‌های متحمل به خشکی پیشنهاد می‌شوند. با توجه به ماهیت زودرسی و اتخاذ راهبرد فرار از خشکی انتهای فصل در ژنوتیپ‌های منتخب در این آزمایش، به‌نظر می‌رسد مکانیسم‌های تحمل به پسابیدگی در این ژنوتیپ‌ها احتمالاً ایجاد نگردیده و یا به‌طور کامل تکامل نیافته است. بنابراین میان ژنوتیپ‌های زودرس منتخب و ژنوتیپ شاهد، تفاوت‌های معنی‌داری از حیث اغلب صفات مؤثر در بهبود تحمل به خشکی، قابل مشاهده نبود. واژه‌های کلیدی: تنش خشکی، زودرسی، شاخص پایداری غشاء، نخود

چکیده این آزمایش در سال زراعی 85-1384 در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با چهار تکرار و چهار لاین ماشک از گونه Vicia panonica در استان خراسان شمالی در دو منطقه برگرد در شهرستان فاروج و نوده در شهرستان بجنورد اجرا شد. با توجه به نتایج تجزیه واریانس، لاین‌ها در دو مکان، به‌جُز صفت وزن 100دانه از لحاظ سایر صفات دارای اختلاف معنی‌داری بودند. اثر متقابل مکان×ژنوتیپ نیز برای تمامی صفات به جز تعداد روز تا گلدهی، معنی‌دار بود. به‌طور کلی لاین شماره 4 با 1154 کیلوگرم عملکرد دانه و 2465 کیلوگرم عملکرد بیولوژیک در هکتار در منطقه بجنورد از سایر لاین‌ها برتر بود. با توجه به این‌که لاین شماره 4 مقاومت خوبی به سرما از خود نشان داد می‌توان آن را برای مناطق دیم سردسیر به صورت پاییزه توصیه نمود. واژه‌های کلیدی: دیم، عملکرد دانه، ماشک، مراحل نمو

چکیده به منظور بررسی رابطه صفات مورفوفنولوژیک و کمّی و تعیین مهم‌ترین صفات مؤثر بر عملکرد تحت دو شرایط آبیاری مرسوم و محدود، 600 اکوتیپ ماش در دو طرح مقدماتی آگمنت به صورت جداگانه مورد ارزیابی قرار گرفتند. محاسبه ضرایب همبستگی نشان داد که در هر دو شرایط، بیشترین ضریب همبستگی مثبت و معنی‌دار با عملکرد اقتصادی را تعداد غلاف در بوته، عملکرد بیولوژیک و شاخص برداشت دارشتند. تجزیه رگرسیون گام به گام نشان داد که در محیط بدون تنش، صفات تعداد غلاف در بوته، شاخص برداشت، طول غلاف، ارتفاع گیاه، وزن 100دانه و در محیط تنش، صفات تعداد غلاف در بوته، شاخص برداشت، طول غلاف، ارتفاع گیاه، وزن 100دانه، تعداد گره در ساقه‌ی اصلی، تعداد روز تا 90 درصد رسیدگی، مهم‌تر از بقیه صفات می‌باشند. تجزیه علیت نشان داد که در هر دو شرایط، صفات تعداد غلاف در بوته و شاخص برداشت، بیشترین تأثیر را بر عملکرد داشتند. تجزیه به عامل‌ها نشان داد که در هر دو شرایط، چهار عامل بیشترین تغییرات موجود را توجیه می‌کنند. هم‌چنین عامل دوم که شامل صفات تعداد غلاف در بوته، شاخص برداشت و عملکرد اقتصادی بود، مهم‌تر از سایر عوامل تشخیص داده شد. واژه‌های کلیدی: تجزیه به عامل‌ها، تجزیه رگرسیون گام به گام، تجزیه علیت، تجزیه همبستگی، ماش

چکیده هشت ژنوتیپ باقلا به همراه رقم شاهد برکت در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی در چهار تکرار در ایستگاه تحقیقات کشاورزی گرگان به مدت سه سال مورد ارزیابی قرار گرفتند. این آزمایش به منظور تعیین صفات زراعی، اجزای عملکرد و پایداری عملکرد دانه برای انتخاب بهترین ژنوتیپ‌ها اجرا شد. نتایج تجزیه واریانس بلوک‌های کامل تصادفی در هر سال و تجزیه واریانس مرکب، حاکی از اختلاف ژنوتیپ‌ها از نظر کلیه صفات مورد بررسی در سطح 1% بود. به‌منظور مشخص نمودن ارقام پایدار و بررسی واکنش ارقام در سال‌های مختلف، تجزیه پایداری با استفاده از روش‌های واریانس محیطی و ضریب تغییرات محیطی و روش‌های ناپارامتری واریانس و انحراف معیار رتبه انجام گردید. نتایج تجزیه مرکب در سه سال، حاکی از اثرات متقابل بسیارمعنی‌دار ژنوتیپ و محیط بود. نتایج حاصل از تجزیه پایداری به روش واریانس محیطی نشان داد که ژنوتیپ شماره 8 دارای کمترین واریانس محیطی و بیشترین پایداری بود. همچنین بر اساس روش ضریب تغییرات محیطی، ژنوتیپ‌های شماره 8 و 5 به ترتیب دارای بیشترین پایداری بودند. بر اساس تجزیه پایداری به روش ناپارامتری، ژنوتیپ‌های شماره 5 و 8 به ترتیب با میانگین رتبه 33/1 و 2، دارای کمترین رتبه و کمترین انحراف‌معیار رتبه و بیشترین پایداری بودند. با توجه به نتایج حاصل از تجزیه واریانس و روش‌های مختلف تجزیه پایداری و تجزیه کلاستر، ژنوتیپ‌های شماره 5 و 8 در سال‌های مختلف، پایداری بسیارخوبی داشته و از نظر عملکرد دانه نیز نسبت به شاهد منطقه (برکت) برتری داشتند و برای منطقه گرگان مناسب شناخته شدند. واژه‌های کلیدی: اثر متقابل ژنوتیپ و محیط، باقلا، تجزیه کلاستر، تجزیه مرکب

چکیده به منظور انتخاب لاین یا لاین‌های مناسب لوبیاقرمز جهت کشت در استان چهارمحال وبختیاری، این طرح از سال 1380 لغایت 1384 در مناطق لردگان و بلد‌اجی اجرا ‌گردید. سال اول (1380)، شامل انتخاب بوته‌های برتر بود که از بین توده‌های محلی نقاط مختلف استان (توده‌های محلی مورد کشت در مناطق لردگان، بلداجی، دستگرد امامزاده، گندمان و اردل) با کشت در مزرعه تحقیقاتی در منطقه لردگان و با توجه به ویژگی‌های فنوتیپی و عملکرد دانه و اجزای آن صورت گرفت. سال دوم آزمایش (1381)، نتاج تک‌بوته‌های انتخابی بر روی خطوط کاشته شده و پس از هر پنج خط، شاهدهای لوبیاقرمز ناز، صیاد و محلی لردگان کشت گردید و در قالب آزمایش بدون تکرار از طریق رسم نمودار، تجزیه و تحلیل شدند. سال‌های سوم و چهارم آزمایش، مقایسه‌ی عملکرد دانه در قالب طرح لاتیس مستطیل ساده انجام شد. سال پنجم مقایسه عملکرد ناحیه‌ای، با استفاده از لاین‌های منتخب سال‌های قبل در مناطق لردگان و بلداجی انجام ‌شد. نتایج سال سوم نشان داد که عملکرد لاین‌های انتخابی L1، G17 و A15 برتر از شاهد ناز بوده و تفاوت معنی‌دار (05/0p