بررسی تغییرات جمعیت و تعیین پیک شبپره غلافخوار Helicoverpa armigera (Lepidoptera:Noctuidae) در مزارع لوبیا Phaseolus vulgaris Linnaeus توسط تلههای فرمونی
دوره 16، شماره 1، خرداد 1404، صفحه 37-53
https://doi.org/10.22067/ijpr.2024.88977.1094
صدیقه اشتری
چکیده بهمنظور بررسی پیک شبپره غلافخوار لوبیا در هر یک از دو منطقه مورد بررسی (میلاجرد و خمین) در سالهای 1401 و 1402 دو مزرعه آلوده (با وسعت تقریبی یک هکتار) انتخاب (در مجموع چهار مزرعه) و در هر مزرعه سه عدد تله دلتا بهصورت مثلثی و بهفاصله 100 متر از یکدیگر قرار گرفت. نتایج بررسی تلههای فرمونی نشان داد که در دو سال اجرای آزمایش، شهرستان خمین نسبت به میلاجرد از جمعیت بیشتری از آفت برخوردار بود. در شهرستان خمین در سال اول، اوج جمعیت در هر دو مزرعه در یکم مرداد (23 جولای) در هر سه تله رخ داد. در سال دوم در تاریخ هفتم مرداد (29 جولای)، اوج جمعیت شبپرهها در شهرستان خمین بهوقوع پیوست. در شهرستان میلاجرد، اوج شکار شبپرهها در سالهای اول و دوم بهترتیب در تاریخهای شانزدهم مرداد (7 آگوست) و یازدهم مرداد (2 آگوست) رخ داد. بررسی جمعیت لاروها نشان داد که اوج جمعیت لاروها (سن یک و دو) نیز دو هفته پس از اوج شکار شبپرهها ایجاد شد. بنابراین با توجه به نتایج حاصل از این پژوهش، در مناطقی که جمعیت این آفت بالا بوده است، توصیه میشود که دو هفته پس از اوج شکار شبپرهها و براساس تاریخ کشت هر منطقه اقدام به مهار نمایند.
بررسی تأثیر آرایش کاشت و کاربرد علفکش بر جمعیت علفهای هرز و عملکرد نخود
دوره 16، شماره 1، خرداد 1404، صفحه 117-130
https://doi.org/10.22067/ijpr.2024.90068.1099
حسین نجفی، سهیلا پورحیدر غفاربی، غلامرضا قهرمانیان، آژنگ جاهدی
چکیده بهمنظور بررسی تأثیر آرایش کاشت و کنترل شیمیایی بر جمعیت علفهایهرز در مزارع نخود (Cicer arietinum L.)دیم، دو آزمایش مزرعهای و گلخانهای طی سال زراعی 1401-1400 در آذربایجان شرقی، همدان و کرج اجرا شد. آزمایش مزرعهای و گلخانهای بهترتیب در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی و کاملاً تصادفی با چهار تکرار اجرا شدند. در شرایط مزرعه، فاصله ردیف کشت (35 و 53 سانتیمتر) و کنترل شیمیایی (شامل کاربرد علفکشهای ایمازتاپیر (پرسوئیت، SL 10%) در مقدار 100 بهتنهایی و یا در ترکیب با ماده افزودنی سیتوگیت در مقدار دو درصد و یا علفکش پاراکوآت (گراماکسون، SL 20%) در مقدار 600، اکسیفلورفن (گل، EC 24%) در مقدار 168، پیریدات (لنتاگران، EC 60%) در مقدار 1200، پاراکوآت (گراماکسون SL 20%) در مقدار 600 و فنمدیفام + دسمدیفام + اتوفومزیت (فندساتو) (بتانالپراگرساُاف، EC 27.4%) در مقادیر 160 و 300) (همگی بر حسب میلیلیتر ماده مؤثره در هکتار) ارزیابی و در شرایط گلخانه تأثیر دوزهای مختلف فندساتو بر رشد نخود مورد بررسی قرار گرفت. نتایج آزمایش مزرعهای و بررسی کارآیی علفکشها در دو منطقه همدان و مراغه حاکی از برتری تیمارهای ایمازتاپیر و پاراکوآت با میزان کنترل 4/94 و 9/69 درصدی علفهایهرز (با میانگین وزن خشک 1/7 و 7/30 گرم در مترمربع بهترتیب در همدان و مراغه) در مقایسه با شاهد هر کرت بود. عملکرد دانه نخود در مراغه و در تیمار کاربرد ایمازتاپیر + سیتوگیت (با افزایش83 درصد نسبت به شاهد آلوده)، همراه با پیریدات (با افزایش 4/75 درصد نسبت به شاهد آلوده) و پس از شاهد وجین در بالاترین مقدار بود. در منطقه همدان، بیشترین عملکرد از تیمارهای کاربرد اکسیفلورفن (با 7/22 درصد)، پیریدات (با 4/125 درصد) و ایمازتاپیر و پاراکوآت (با 7/111 درصد) (همگی نسبت به شاهد آلوده) حاصل شد. نتایج آزمایش گلخانه نشان داد که کاربرد علفکش فنمدیفام + دسمدیفام + اتوفومزیت در تمامی مراحل رشد نخود و مقدار مصرف این علفکش، به نخود خسارت میزند و از این جهت، کاربرد این علفکش و همچنین پاراکوآت بهدلیل حذف از فهرست آفتکشهای مجاز کشور، توصیه نمیشود.
بررسی تأثیر چهار روش آبیاری بر میزان خسارت علفهایهرز، کنه تارتن دو لکهای (Tetranychus urticae Koch) و بیماری سوختگی باکتریایی در لوبیا چیتی (Phaseolus vulgaris L.)
دوره 15، شماره 1، خرداد 1403، صفحه 113-127
https://doi.org/10.22067/ijpr.2024.86323.1078
سید محسن سیدی، مصطفی گودرزی، صدیقه اشتری، مریم حاتم آبادی فراهانی، ابوالقاسم سرلک
چکیده بهمنظور بررسی تأثیر چهار روش آبیاری بر میزان خسارت علفهایهرز، کنه تارتن دو لکهای و بیماری سوختگی باکتریایی در لوبیا چیتی پژوهشی در دو سال 1401 و 1402 در پردیس تحقیقات و آموزش لوبیا خمین اجرا گردید. علی رغم اجرا در یک مزرعه با شرایط یکنواخت برای سهولت اجرا بهصورت چند مکان (ناحیهای) در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی در سه تکرار انجام شد. در قسمت مکان روش آبیاری در چهار سطح (آبیاری بارانی بهصورت کلاسیک ثابت با آبپاش متحرک، بارانی نیوفیت، رین فلت و قطرهای) قرار گرفت و ارقام لوبیاچیتی با سه تیپ رشدی مختلف در این مکانها بهصورت تصادفی کشت گردیدند. اثر نوع آبیاری بر میزان تراکم و زیستتوده کل علفهایهرز و نیز شدت هجوم آفت کنه دو لکهای و بیماری سوختگی باکتریایی (بلایت) معنیدار شد. بیشترین میزان تراکم و زیستتوده علفهایهرز بهترتیب در روشهای آبیاری نیوفیت و بارانی کلاسیک و بیشترین بیماری سوختگی باکتریایی در روش آبیاری بارانی کلاسیک مشاهده شد. ولی بیشترین میزان خسارت کنه دو لکهای در همین روش آبیاری (قطرهای) مشاهده شد و کمترین میزان این صفت نیز در روش آبیاری رین فلت وجود داشت. بیشترین مقدار عملکرد دانه (6/293 گرم در مترمربع) بهروش آبیاری قطرهای تعلق داشت و کمترین میزان این ویژگی (4/225 گرم در مترمربع) در تیمار آبیاری بارانی کلاسیک مشاهده شد. بهطور کلی، نتایج آزمایش نشان داد که روش آبیاری قطرهای باعث افزایش عملکرد دانه نسبت به دیگر روشهای آبیاری شد. همچنین، حضور علفهایهرز و خسارت بیماری سوختگی باکتری در روش آبیاری قطرهای کاهش یافتند.
معرفی روش درونشیشهای آزمون بیماریزایی قارچ Ascochyta rabiei روی برگهای جدا شده ارقام نخود مقاوم و حساس
دوره 14، شماره 2، دی 1402، صفحه 209-220
https://doi.org/10.22067/ijpr.2023.77619.1039
فریبا رمضانی خوزستانی، فاطمه ذاکر تولایی، فرهاد شکوهی فر، مجتبی ممرآبادی
چکیده شناسایی منابع مقاومت به بیماری برقزدگی با انجام آزمایشهای بهگزینی در شرایط آلودگی مصنوعی عامل بیماری یکی از روشهای مرسوم در اصلاح نباتات بهشمار میرود. هزینهبر بودن و مخاطرات ظهور و گسترش پاتوتیپهای جدید در اثر استفاده از پلاتهای آلوده، از جمله محدودیتهای مطالعات بهگزینی محسوب میشوند. فراهم شدن یک روش بهگزینی قابل اعتماد در شرایط درون شیشهای میتواند علاوهبر سرعت بخشیدن به برنامههای اصلاحی، بسیاری از این محدودیتها را برطرف نماید. بدین منظور، ابتدا ماندگاری و احتمال رشد آلودگیهای سطحی و درونزاد، روی برگهای جدا شده از گیاهچههای رشد یافته در شرایط گلخانه مربوط به دو ژنوتیپ نخود بهنامهای MCC133 (مقاوم) و ILC1929 (حساس) پس از ضدعفونی سطحی و کشت در شرایط درون شیشهای بدون بستر کشت مغذی، مورد بررسی قرار گرفت. همچنین شدت و سرعت بروز علائم بیماری ناشی از مایهزنی قارچ Ascochyta rabiei به دو روش قطرهای و غوطهوری مورد مقایسه قرار گرفت. بهعلاوه امکان تمایز ژنوتیپهای مقاوم و حساس در پاسخ به پاتوتیپ PI بررسی شد. در مرحله پایانی، امکان تمایز پاتوتیپهای مختلف قارچ بر اساس قدرت بیماریزایی روی رقم مقاوم، ارزیابی شد. نتایج نشان داد که برگهای جدا شده از گیاه تا پس از گذشت 10 روز در شرایط درون شیشه بدون مواد مغذی و بدون بروز علائم کمبود قابل نگهداری هستند و روش آمادهسازی برگها از بروز هرگونه آلودگی سطحی جلوگیری نموده است. نتایج آزمون بیماریزایی نشان داد که تلقیح بهروش غوطهورسازی در مقایسه با روش قطرهای با راندمان بالاتری سبب بروز علائم میشود. در مجموع، این نتایج نشان میدهد که روش آزمون بیماریزایی درون شیشهای ابداع شده بهخوبی قادر است، ارقام را بر اساس سطح مقاومت از یکدیگر متمایز نماید و بر این اساس، میتوان از این روش در مطالعات بهگزینی و ارزیابی سطح مقاومت نمونههای گیاهی در مقابل آلودگی با جدایههای قارچ A. rabiei استفاده نمود.
بهینهسازی کاربرد علفکشهای خاک مصرف جهت کنترل علفهای هرز در کشت مستقیم نخود (Cicer arietinum L.) دیم با استفاده از روش اختلاط همزمان با کاشت
دوره 14، شماره 2، دی 1402، صفحه 235-250
https://doi.org/10.22067/ijpr.2023.76756.1036
حسین نجفی، سید حسین ناظر کاخکی، بیتا سهیلی مقدم
چکیده امکان کاربرد علفکشهای غیر انتخابی در کشت مستقیم نخود، طی سال زراعی 1399- 1398 در استانهای اردبیل و زنجان مورد بررسی قرار گرفت. آزمایش در قالب کرتهای خرد شده نواری با طرح پایه بلوکهای کامل تصادفی در سه تکرار اجرا شد. تیمارهای آزمایش شامل کاربرد علفکش (در 11 سطح، بهعنوان تیمار عمودی شامل: کاربرد تریفلورالین (ترفلان، EC 48%)، متریبیوزین (سنکور، WP 70%)، پندیمتالین (استامپ، EC 33%)، ایمازتاپیر (پرسوئیت، SL 10%)، اکسیفلورفن (گل، EC 24%)، تریفلورالین و پندیمتالین و ایمازتاپیر در ترکیب با فن.دس.اتو (فندمدیفام + دسمدیفام + اتوفومزیت (بتانالپراگرساُ اف، EC 27.4%)) و شاهدهای وجین و عدم کنترل علفهای هرز) و شیوه اختلاط علفکش با خاک (بهعنوان تیمار افقی شامل کاربرد کولتیواتور + بذرکار و اختلاط علفکش صرفاً توسط بذرکار) بودند. بر اساس نتایج این آزمایش، شیوه اختلاط علفکشها با خاک تأثیری بر تراکم و وزن خشک علفهای هرز و همچنین وزن خشک نخود نداشت و از این جهت، اضافه شدن عملیات کولتیواتور بهدلیل لزوم کاهش هزینهها توصیه نمیشود. نتایج بررسی تیمارهای علفکشی نشان داد که کاربرد تریفلورالین (در دو منطقه اردبیل با 90 و زنجان با 79 درصد کنترل) و متریبیوزین (در دو منطقه اردبیل با 92 و زنجان با 71 درصد کنترل) بهصورت اختلاط همزمان با کاشت، با حداقل آسیب به نخود، برای کنترل علفهای هرز توصیه میشوند. در منطقه اردبیل، دو علفکش ایمازتاپیر و اکسیفلورفن نیز بهترتیب با 97 و 96 درصد، کنترل مطلوبی روی علفهای هرز داشتند. عملکرد دانه نخود نیز در تیمار اکسیفلورفن و تریفلورالین + فن.دس.اتو در اردبیل و زنجان (بهترتیب با میانگین 1071 و 814 کیلوگرم در هکتار) در بیشترین مقدار بود.
سببشناسی بیماریهای پوسیدگی ریشه، زردی و پژمردگی نخود در استان کرمانشاه
دوره 14، شماره 1، خرداد 1402، صفحه 63-74
https://doi.org/10.22067/ijpr.v14i1.89106
بهمن گرامی نسب، سعید عباسی، صمد جمالی، خسرو چهری، حسن یونسی
چکیده پوسیدگیهای ریشه و پژمردگی نخود، مخربترینبیماریهای محدودکنندۀ تولید نخود در استان کرمانشاه به شمار میروند. با این حال، اتیولوژی این بیماریها به طور کامل بررسی نشده است. طی فصول زراعی 90-94، از 194 مزرعه نخود در مناطق مختلف استان کرمانشاه بازدید شد و از هر مزرعه، حداقل چهار بوتۀ مشکوک به بیماری، به منظور جداسازی بیمارگر استفاده شد. بر اساس خصوصیات ریختشناختی، هشت گونۀ قارچی شامل Fusarium oxysporoum، F. solani، F. proliferatum، F. equiseti، F. verticillioides، F. culmorum، Macrophomina phaseolina و Rhizoctonia solani شناسایی گردید. از بین جدایههای پرشمار بهدستآمده، 288 جدایه از نظر بیماریزایی و پرآزاری مورد ارزیابی قرار گرفتند. بر اساس نتایج آزمون بیماریزایی، به استثنای گونههای F. verticillioides وF. culmorum سایر گونهها بیماریزا شناخته شدند. در این میان، گونههای F. oxysporum و F. solani شایعترین و پرآزارترین گونههای بیمارگر شناخته شدند. بر همین اساس، گونههای F. equiseti و F. proliferatum در زمرۀ بیمارگرهای ضعیف و کمآزار قرار گرفتند. این اولین گزارش از بیماریزایی F. proliferatum بر روی نخود است. در این مطالعه، بروز تغییر رنگ آوندی که مشخصۀ اصلی جدایههای بیماریزای F. oxysporum است، بر خلاف انتظار، فقط در تعداد معدودی از گیاهان مایهزنیشده مشاهده شد. این نشان میدهد که بیشتر جدایههای بهدستآمده از این گونۀ مرکب به فرم مخصوص F. oxysporum f. sp. ciceri تعلق ندارند. با توجه به مرکببودن گونۀ F. oxysporum و عدم کفایت ویژگیهای ریختشناسی در شناسایی این بیمارگر، برای تدوین درست اقدامات مدیریتی لازم است شناسایی این بیمارگر با استفاده از روشهای مولکولی تأیید شود.
بررسی پراکنش و میزان خسارت غلافخوار لوبیا Helicoverpa armigera در مزارع لوبیای استان مرکزی
دوره 13، شماره 2، دی 1401، صفحه 160-175
https://doi.org/10.22067/ijpr.v13i2.2204-1032
صدیقه اشتری، مظاهر یوسفی، غلامرضا گودرزی
چکیده لوبیا از مهمترین حبوبات و در عین حال هفتمین محصول عمده غذایی جهان محسوب میشود. این محصول توسط آفات مختلف از جمله غلافخوار مورد حمله قرار میگیرد. با توجه به خسارت بالای این آفت، بررسی پراکنش و میزان خسارت این آفت در مزارع آلوده استان ضروری به نظر میرسد. به منظور بررسی پراکنش و تعیین خسارت کرم غلافخوار لوبیا در مناطق مهم لوبیاکاری خمین به مدت دو سال 1401-1399، پنج منطقه لوبیا کاری (اراک، خمین، شازند، میلاجرد و خنداب) که تراکم آفت در آنها نسبتاً بالاست انتخاب شدند و از هر منطقه 5 مزرعه و جمعا 25 مزرعه لوبیا پس از سبزشدن در سه زمان اواسط گلدهی، تشکیل غلاف و قبل از برداشت مورد بررسی و آماربرداری جهت شمارش لاروها قرار گرفتند. به منظور تعیین درصد آلودگی نیز پس از رسیدن محصول و قبل از برداشت از هر مزرعه 20بوته را انتخاب و کلیه غلافهای سالم و خسارتدیده در اثر آفت مشخص و شمارش شده و درصد آلودگی مزرعه برآورد شد. مقایسات میانگین با آزمون توکی انجام شد. نتایج حاصل از این تحقیق نشان داد که در دو سال اجرای پروژه مناطق خمین و خنداب به ترتیب بیشترین و کمترین درصد آلودگی را نشان دادند. بیشترین جمعیت لارو غلافخوار لوبیا در مرحله اواسط گلدهی ثبت شد. لذا توصیه میشود کنترل شیمیایی در این مرحله انجام گردد. با توجه به این که از بین تودههای مورد بررسی به ترتیب چیتی، قرمز و سفید به این آفت حساسیت بیشتری نشان دادند، جهت کاهش درصد آلودگی، تودههای لوبیاسفید و قرمز نسبت به چیتی جهت کشت در مناطق مذکور ارجحیت دارند.
ارزیابی میزان خسارت تریپس پیاز Thrips tabaci L. (Thysanoptera: Thripidae) روی شش رقم لوبیاقرمز در شرایط مزرعه
دوره 13، شماره 1، خرداد 1401، صفحه 87-98
https://doi.org/10.22067/ijpr.v13i1.2109-1011
صدیقه اشتری
چکیده لوبیا با نام علمی Phaseolus vulgaris یکی از مهمترین حبوبات میباشد که در اغلب کشورهای جهان کشت میشود. این محصول توسط آفات مختلف از جمله تریپس پیاز مورد حمله قرار میگیرد. این تحقیق در طی دو سال 1398 و 1399 درشرایط مزرعه با کاشت ارقام درخشان، یاقوت، دادفر، افق، گلی و اختر در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی با چهار تکرار در دو آزمایش همراه با سمپاشی و بدون سمپاشی در مزرعهای واقع در منطقه قاسمآباد اراک انجام شد. آماربرداری برای بررسی تغییرات جمعیت آفت (به تفکیک پوره و بالغ) از زمان شروع آلودگی تا پایان آن بهصورت هفتگی صورت گرفت. دادهها با استفاده از نرمافزار آماری SAS آنالیز و میانگینها از طریق آزمون توکی بهصورت تجزیه مرکب مورد مقایسه قرارگرفتند. نتایج دوساله حاصل از این تحقیق نشان داد که ارقام یاقوت و دادفر به ترتیب با 3/2775 و 3/2735 کیلوگرم در هکتار بیشترین عملکرد را داشتند. از طرفی رقم گلی در مقایسه با بقیه ارقام علایم آلودگی پایینتر و درصد کاهش عملکرد کمتری داشت، ولی عملکرد آن (2110 کیلوگرم در هکتار) از سایر ارقام بهغیر از اختر کمتر بود. بیشترین جمعیت تریپس در مراحل مختلف پوره و بالغ در دو رقم اختر (01/7 و 15/2 عدد) و درخشان ( 93/5 و 65/1 عدد) مشاهده شد. از این رو، رقم یاقوت بهدلیل عملکرد بالاتر و خسارت کمتر تریپس و در درجه بعدی رقم گلی جهت کشت در منطقه اولویت دارد.
ارزیابی میزان خسارت تریپس پیاز (Thysanoptera: Thripidae)Thrips tabaci L. روی پنج رقم و یک لاین لوبیاچیتی در شرایط مزرعه
دوره 12، شماره 2، دی 1400، صفحه 34-45
https://doi.org/10.22067/ijpr.v12i2.84584
صدیقه اشتری
چکیده لوبیا با نام علمی Phaseolus vulgaris یکی از مهمترین حبوبات میباشد که در اغلب کشورهای جهان کشت میشود. این محصول توسط آفات مختلف از جمله تریپس پیاز مورد حمله قرار میگیرد. این تحقیق در طی دو سال در شرایط مزرعه با کاشت ارقام غفار، صدری، کوشا، تلاش و چیتی محلی خمین و لاین 21492KS- درقالب طرح بلوکهای کامل تصادفی با چهار تکرار در دو آزمایش همراه با سمپاشی و بدون سمپاشی در ایستگاه تحقیقات لوبیای خمین انجام شد. آماربرداری برای بررسی تغییرات جمعیت آفت (به تفکیک لارو-پوره و بالغ) از زمان شروع آلودگی تا پایان آن به صورت هفتگی صورت گرفت. دادهها با استفاده از نرمافزار آماری SAS آنالیز و میانگینها از طریق آزمون توکی به صورت تجزیه مرکب مورد مقایسه قرارگرفتند. نتایج دوساله حاصل از این تحقیق نشان داد که بیشترین جمعیت تریپس در مراحل مختلف لارو-پوره و بالغ در دو رقم حساس چیتی محلی خمین (57/2±97/11 و 6/0±15/3 عدد) و صدری (28/2 ± 44/10 و 5/0±35/2 عدد) مشاهده شد. در این تحقیق رقم غفار و کوشا به ترتیب با 9/3749 و 3/3602 کیلوگرم در هکتار بیشترین عملکرد را داشتند. از طرفی لاین 21492KS- در مقایسه با بقیه ارقام خسارت پایینتر و جمعیت کمتری در مراحل مختلف لارو-پوره و بالغ (09/1 ±27/4 و 24/0 ± 95/0 عدد) داشت، ولی عملکرد آن (5/2212 کیلوگرم در هکتار) مانند رقم تلاش از سایر ارقام کمتر بود. همچنین این لاین کمترین جمعیت و کمترین درصد کاهش عملکرد را نیز در بین ارقام داشت. ازاین رو ارقام کوشا و غفار به دلیل عملکرد بالاتر و خسارت کمتر تریپس جهت کشت در منطقه اولویت دارند.
اثر تاریخ کاشت و رقم بر تراکم و خسارت مگس مینوز برگ نخود (Becker) Liriomyza congesta در منطقه اشنویه، استان آذربایجانغربی
دوره 12، شماره 2، دی 1400، صفحه 165-182
https://doi.org/10.22067/ijpr.v12i2.2102-1002
نجم الدین عباسی، اکبر قاسمی کهریزه، عباس حسین زاده
چکیده به منظور بررسی اثر تاریخ کاشت و رقم بر کنترل مگس مینوز برگ نخود، (Becker) Liriomyza congestaدر منطقه اشنویه استان آذربایجان غربی، آزمایشی به صورت فاکتوریل در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی با سه تکرار در سال زراعی 1398-1397 اجرا گردید. در این تحقیق فاکتور اول، ارقام نخود شامل گریت، جم، بیونیج، ILC482 و رقم محلی پیروز و فاکتور دوم سه زمان کشت در تاریخهای 29 اسفند، 15 و 31 فروردین بودند. نتایج تجزیه واریانس دادهها نشان داد بین ارقام مختلف و زمانهای مختلف کاشت در مورد تمام صفات مورد بررسی اختلاف معنیدار وجود داشت (05/0p<). همچنین در مورد تمام صفات مورد بررسی، بهجُز میزان بوتههای آلوده، اثر متقابل رقم در زمان کاشت معنیدار بود (05/0p<). در بین ارقام مورد بررسی بیشترین تعداد بوتههای آلوده (84/1±77/17 درصد)، تعداد لارو در بوته (38/0±66/4 لارو)، میزان آلودگی برگ (58/0±11 درصد) و کمترین تعداد دانه در بوته (58/0±20 دانه) و وزن100دانه (88/0±66/16 گرم) به رقم جم اختصاص داشت. بیشترین تعداد غلاف در بوته (19/2±66/19 غلاف)، تعداد دانه در بوته (53/1±26 دانه)، وزن100دانه (30/1±33 گرم)، عملکرد بیولوژیک (57/158±3/2547 کیلوگرم در هکتار) و عملکرد دانه (76/46±4/1397 کیلوگرم در هکتار) و کمترین میزان بوتههای آلوده (61/0±40/7 درصد) در رقمILC482 مشاهده گردید. زمان کاشت 29 اسفند به عنوان بهترین زمان کاشت و رقم ILC482 به عنوان مقاومترین و پرمحصولترین رقم شناسایی شد. بنابراین با تنظیم تاریخ کاشت و استفاده از ارقام مقاوم میتوان به صورت مؤثری مگس مینوز برگ نخود را کنترل کرد. با توجه به نتایج تحقیق حاضر میتوان اظهار داشت هر چند کاشت در زمان 29 اسفند بیشترین درصد برگهای آلوده را به خود اختصاص داد، اما به دلیل افزایش طول دوره رشد و مکانیسم جبرانی، گیاه توانست علاوه بر تحمل آفت، بیشترین عملکرد و اجزای عملکرد را تولید کند.
